بستهبندی محصول فقط پوشاندن یک کالا با نایلون، کارتن یا سایر مواد بستهبندی نیست. بستهبندی مناسب بخشی از فرآیند تولید، نگهداری، حملونقل و تحویل محصول به شمار میرود و میتواند نقش مهمی در محافظت از کالا و کاهش خسارتهای احتمالی داشته باشد.
در صنایع و کارخانهها، انتخاب بستهبندی مناسب باید بر اساس نوع محصول، وزن، ابعاد، شرایط حمل، مدت زمان نگهداری و نحوه جابهجایی کالا انجام شود.
به همین دلیل، شناخت اصول بسته بندی محصول برای واحدهای تولید، خرید، انبار و لجستیک اهمیت زیادی دارد.
بستهبندی محصول چیست؟
بستهبندی محصول مجموعهای از مواد، روشها و تجهیزات است که برای محافظت، نگهداری، جابهجایی و ارائه کالا مورد استفاده قرار میگیرد.
بستهبندی میتواند از یک پوشش ساده مانند نایلون یا استرچ تا ساختارهای چندلایه و مقاوم مانند کارتن، پالت، تسمه و ترکیبی از چند نوع ملزومات بستهبندی باشد.
هدف بستهبندی این است که محصول در فاصله بین محل تولید تا زمان مصرف، با کمترین آسیب و هزینه ممکن جابهجا و نگهداری شود.
چرا بستهبندی در صنایع اهمیت دارد؟
در محیط صنعتی، کالا معمولاً چندین مرحله جابهجایی را تجربه میکند.
محصول ممکن است:
تولید → بستهبندی → انبار → بارگیری → حمل → تخلیه → انبار مقصد → مصرف
را طی کند.
در هر یک از این مراحل، کالا میتواند در معرض ضربه، فشار، گردوغبار، رطوبت، خراش، پارگی یا جابهجایی نامناسب قرار بگیرد.
بستهبندی مناسب میتواند به کاهش این ریسکها کمک کند.
۱. محافظت از محصول
یکی از اصلیترین وظایف بستهبندی، محافظت از کالا است.
نوع محافظت به ماهیت محصول بستگی دارد.
برای مثال:
- استرچ پالت برای تثبیت و یکپارچهسازی بار
- تسمه بستهبندی برای مهار و بستن کالا
- گوشه محافظ برای محافظت از لبهها
- کارتن و کارتن پلاست برای ایجاد پوشش و محافظت
- پلاستیک حبابدار برای کاهش اثر ضربه
- کاور پلاستیکی برای پوشش محصولات
- پالت برای جابهجایی و چیدمان کالا
هر محصول بستهبندی باید متناسب با نوع کالا انتخاب شود.
۲. کاهش آسیب در زمان حملونقل
حملونقل یکی از مهمترین مراحل زنجیره تأمین است.
در طول حمل ممکن است بار در اثر ترمز، لرزش، ضربه یا جابهجایی دچار آسیب شود.
بستهبندی مناسب میتواند به ثابت ماندن کالا و کاهش حرکت آن کمک کند.
برای مثال، استفاده از استرچ و تسمه مناسب میتواند بار قرارگرفته روی پالت را یکپارچهتر کند و احتمال جابهجایی بستهها را کاهش دهد.
۳. بهبود فرآیند انبارداری
بستهبندی مناسب فقط برای زمان حمل استفاده نمیشود.
نوع بستهبندی میتواند روی نحوه چیدمان و نگهداری کالا در انبار نیز تأثیر داشته باشد.
کالاهایی که بستهبندی منظم و استاندارد دارند معمولاً راحتتر:
- جابهجا میشوند.
- روی پالت قرار میگیرند.
- شمارش میشوند.
- دستهبندی میشوند.
- ذخیره میشوند.
به همین دلیل بستهبندی مناسب میتواند بخشی از فرآیند مدیریت انبار نیز محسوب شود.
۴. کاهش هزینههای ناشی از خسارت
آسیب دیدن کالا میتواند هزینههایی بیشتر از قیمت خود محصول ایجاد کند.
برای مثال ممکن است آسیب یک کالا باعث:
- دوبارهکاری
- تعمیر
- تعویض کالا
- تأخیر در تحویل
- افزایش هزینه حمل
- نارضایتی مشتری
شود.
بنابراین انتخاب بستهبندی مناسب میتواند به عنوان یکی از راهکارهای کاهش ریسک خسارت در زنجیره تأمین در نظر گرفته شود.
۵. تسهیل جابهجایی کالا
یکی دیگر از وظایف بستهبندی، آماده کردن کالا برای جابهجایی است.
پالت، تسمه، استرچ و سایر ملزومات بستهبندی میتوانند به تبدیل چندین محصول یا بسته کوچک به یک واحد قابل جابهجایی کمک کنند.
این موضوع در کارخانهها و انبارهایی که از لیفتراک، جک پالت و تجهیزات جابهجایی استفاده میکنند اهمیت بیشتری دارد.
انواع بستهبندی مورد استفاده در صنایع
بستهبندی صنعتی بسته به نوع کالا و فرآیند حمل میتواند بسیار متنوع باشد.
استرچ پالت
استرچ برای پوشش و تثبیت محصولات روی پالت استفاده میشود و یکی از پرمصرفترین محصولات بستهبندی در انبارها و کارخانهها است.
تسمه بستهبندی
تسمه برای مهار، بستن و یکپارچهسازی بستهها و محصولات مورد استفاده قرار میگیرد.
تسمهها بر اساس جنس، ابعاد و کاربرد در انواع مختلف تولید میشوند.
کارتن و کارتن پلاست
کارتن برای بستهبندی و محافظت از بسیاری از محصولات استفاده میشود و کارتن پلاست نیز در برخی کاربردهای صنعتی به دلیل مقاومت و قابلیت استفاده مجدد مورد توجه قرار میگیرد.
پالت
پالتهای چوبی و پلاستیکی برای قرار دادن، چیدمان و جابهجایی کالا مورد استفاده قرار میگیرند.
نایلون و کاور پلاستیکی
نایلونهای رولی و کاورهای پلاستیکی میتوانند برای پوشش محصولات و محافظت آنها در برابر گردوغبار و برخی عوامل محیطی استفاده شوند.
پلاستیک حبابدار
پلاستیک حبابدار بیشتر برای محصولاتی استفاده میشود که در زمان حمل به محافظت بیشتری در برابر ضربه و تماس با سایر کالاها نیاز دارند.
گوشه محافظ
گوشههای محافظ پلاستیکی یا کارتنی برای محافظت از لبهها و گوشههای محصولات و همچنین توزیع بهتر فشار تسمه روی بسته مورد استفاده قرار میگیرند.
چگونه بستهبندی مناسب محصول را انتخاب کنیم؟
انتخاب بستهبندی باید بر اساس ویژگیهای واقعی محصول انجام شود.
قبل از انتخاب بهتر است به سؤالات زیر پاسخ دهید:
محصول چقدر وزن دارد؟
هرچه وزن کالا بیشتر باشد، استحکام و روش مهار بستهبندی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ابعاد محصول چقدر است؟
ابعاد و شکل کالا روی انتخاب کارتن، کاور، پالت و سایر ملزومات تأثیر دارد.
محصول چقدر حساس است؟
محصولات حساس به ضربه، رطوبت، فشار یا خراش ممکن است به بستهبندی محافظتی بیشتری نیاز داشته باشند.
مسیر حمل چگونه است؟
مسیر کوتاه داخل کارخانه با حمل بینشهری یا صادراتی شرایط یکسانی ندارد.
کالا چه مدت در انبار میماند؟
مدت نگهداری و شرایط محیطی انبار نیز باید هنگام انتخاب بستهبندی در نظر گرفته شود.
بستهبندی بیش از حد هم میتواند مشکلساز باشد
هدف بستهبندی، استفاده از بیشترین مقدار مواد نیست.
استفاده بیش از حد از نایلون، استرچ، تسمه یا سایر ملزومات میتواند باعث افزایش هزینه مواد، زمان بستهبندی و حجم ضایعات شود.
بهتر است بستهبندی بر اساس سطح حفاظت مورد نیاز محصول طراحی و انتخاب شود.
چگونه هزینه بستهبندی را کنترل کنیم؟
برای کاهش هزینه، ابتدا باید مصرف واقعی محصولات بستهبندی مشخص شود.
سپس میتوان موارد زیر را بررسی کرد:
- کاهش مصرف غیرضروری مواد
- انتخاب ضخامت مناسب
- مقایسه چند تأمینکننده
- خرید متناسب با میزان مصرف
- کاهش آسیب و ضایعات
- بهینهسازی روش بستهبندی
- بررسی هزینه حمل
- استفاده از بستهبندی مناسب برای هر محصول
گاهی یک محصول بستهبندی با قیمت واحد بالاتر، به دلیل مصرف کمتر یا عملکرد بهتر، هزینه نهایی پایینتری ایجاد میکند.
نقش واحد خرید در انتخاب بستهبندی
واحد خرید فقط مسئول پیدا کردن قیمت نیست.
در خرید محصولات بستهبندی باید اطلاعات واحد تولید، انبار و لجستیک نیز در نظر گرفته شود.
یک استعلام حرفهای باید مشخص کند:
چه محصولی + با چه مشخصاتی + چه مقدار + برای چه کاربردی + در چه زمانی + در کجا تحویل شود.
این اطلاعات باعث میشود تأمینکنندگان پیشنهادهای دقیقتری ارائه دهند و مقایسه گزینهها آسانتر شود.
آلور و تأمینکنندگان محصولات بستهبندی
آلور تولیدکننده یا فروشنده مستقیم محصولات بستهبندی نیست.
آلور بستری برای معرفی محصولات و تأمینکنندگان صنعتی و ایجاد ارتباط میان تأمینکنندگان و خریداران است.
تأمینکنندگان میتوانند محصولات و توانمندیهای خود را در آلور معرفی کنند و خریداران صنعتی نیز میتوانند نیاز خود را اعلام کنند.
در صورت ثبت درخواست خرید، آلور میتواند با بررسی گزینههای موجود در شبکه تأمینکنندگان، پیشنهادهای مناسب را دریافت و در اختیار خریدار قرار دهد.
به این ترتیب، هدف آلور سادهتر کردن مسیر پیدا کردن تأمینکننده، استعلام قیمت و بررسی گزینههای تأمین برای خریداران صنعتی است.
جمعبندی
بستهبندی محصول بخش مهمی از زنجیره تولید، انبارداری و حملونقل است. انتخاب صحیح بستهبندی میتواند به محافظت از کالا، کاهش خسارت، تسهیل جابهجایی و مدیریت بهتر هزینههای تأمین کمک کند.
استرچ، تسمه، کارتن، کارتن پلاست، پالت، نایلون، کاور، پلاستیک حبابدار و گوشه محافظ تنها بخشی از محصولاتی هستند که در فرآیندهای مختلف بستهبندی صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند.
برای انتخاب محصول مناسب، ابتدا باید نیاز واقعی، مشخصات کالا، مقدار سفارش، شرایط حمل و نحوه نگهداری مشخص شود و سپس گزینههای مختلف تأمینکنندگان با یکدیگر مقایسه شوند.
در یک زنجیره تأمین حرفهای، بستهبندی مناسب فقط یک هزینه نیست؛ ابزاری برای محافظت از ارزش کالا و کاهش ریسکهای زنجیره تأمین است.